Бүтээлийн бэлгэдэл, утга агуулгын нэгдсэн тайлбар

Энэхүү түүхэн бүтээл нь монголчуудын тэнгэр шүтлэг, байгаль дэлхийн хүчний тухай үзэл санаа, төр улсаа батжуулах мэргэн ухаан, эр зориг, эв нэгдлийн бэлгэдэл болсон Монгол соёлыг нэгэн цогц бүтээлд шингээсэн, гүн гүнзгий утга агуулга, бэлгэдэл бүхий өвөрмөц бүтээл билээ.

Хас хээтэй гурван давхар тойрогт 33 тэнгэрийг байршуулж урласан, нийт 99 тэнгэрийг илэрхийлсэн уг бүтээл нь орчлон ертөнцийн мөн чанар, дээд тэнгэр – хүн – байгаль хэмээх гурван их оршихуйн тэнцвэр, шүтэлцээг бэлгэдэн харуулна. Байгалийн гурван язгуур хүч болох гал, салхи, усыг уран хээ угалзаар дүрслэн, тэдгээрийг чагтаар чагтлан нэгтгэсэн зохиомж нь Монгол төрийн бат оршихуй, мандан бадрал, эв нэгдлийн хүчийг илэрхийлсэн бэлгэдэлтэй. Чагт нь Монгол дархны оньсон угсармал хийцийн гайхамшиг бөгөөд бүтээлийн бүх элементийг салгаж, дахин угсрах боломжтой бүтэц нь уламжлалт ухаан, залгамж холбоо, дахин сэргэлтийн чадамжийг илтгэнэ.

Бүтээлд шингэсэн 9 хас тэмдэг нь Их эзэн Чингис хааны есөн өрлөгийн бэлгэдэл төдийгүй монгол цэргийн эв нэгдэл, эрэлхэг зориг, тууштай шийдлийн илрэл юм. Харин хөх хуяг нь Монголын Их цэргийн бат бэх хамгаалалт, цохилт тэсвэрлэх увидас, тэнгэрийн ивээлтэй хүч чадлыг илтгэн, бүтээлийн нийт утга агуулгыг улам баяжуулсан.

Ийнхүү бүтээл нь бүхэлдээ тэнгэрийн ивээл, байгалийн хүч, монгол хүний эр зориг, уламжлалт инженерийн ур ухаан, төр улсын бат суурь хэмээх утгыг нэгэн цулд шингээсэн сүлд, бэлгэ тэмдэг бүхий зохиомжоор урласан юм.

Өлзий хээ нь аз жаргал, өлзий буян, тэнгэрийн ивээл, эв нэгдэл, гэр бүлийн бат холбоо, уртын ерөөлийн бэлгэдлийг нэгэн дор төвшин шингээн харуулдаг.

Доод хэсэгт байрлах гурван аянгын сум нь галын хүч, сүр жавхаа, ариусал, хамгааллыг илтгэнэ.

Гараг эрхсийн 9 хүчийг илэрхийлсэн бөгөөд 3 гал, 3 ус, 3 шороон өнгөөр дүрсэлсэн

Гал, салхи, ус зэрэг байгалийн амин чухал хүчийг уран хээ угалзаар дүрсэлсэн

ГАЛ, УС, САЛХИНЫ УРАН ХЭЭ ДҮРСЛЭЛ

Галын дөл мэт нумарсан хээ нь хүний амьдралын эрч хүч, урам зориг, хүсэл тэмүүллийг илтгэх бол, салхины хээ нь хувь тавилан, бодол санааны өөрчлөлт, хөдөлгөөнийг тодорхойлдог.

Усны хээ нь амьдралын эх, амин сүнсний тэтгэмжийг илэрхийлнэ. Эдгээр гурван хүчний хээ нэгэн биед уусаж шингэснээр хүн, байгалийн салшгүй нэгэн цул оршихуй болохыг сануулж, амьдралын зохилдлого, эв эе, тэнцвэрийг тодотгож өгдөг.

Энэ хээний утга агуулга нь нэгэн үндэстэн оршиж, улс орон мандан бадрахын тулд байгаль дэлхийтэйгээ зохирол бий болгох нь чухал гэсэн гүн ухааны агуулгыг илэрхийлж буй юм.

99 тэнгэрийн дүрслэл нь монголчуудын тэнгэр шүтлэгийн гүн ухаан, орчлонгийн барилдлага, дээд ба доод ертөнцийн тэнцвэр, зохилдлогыг бэлгэддэг. Энэ нь хүн ба байгаль, орчлон ертөнц, өнгөрсөн, одоо, ирээдүйг харуулсан амьдралын жам ёсыг тэнцвэрийн чанарыг илэрхийлдэг.

Монгол төрийн түүхэн их бэлгэдэл болох Их эзэн Чингис хааны 9 өрлөг жанжныг 9 хасаар дүрслэн урлав.

ЧАГТ

Чагт нь монголчуудын уламжлалт угсармал оньсон бэхэлгээ бөгөөд эд анги бүрийг задлан салгаж, дахин угсрах боломжтой хийцтэй. Энэхүү бүтээлд чагтыг ашигласнаар бүх хэсгүүдийг нэгэн цул мэт нягт холбож, монгол дарханы ур ухаан, инженерийн нарийн шийдлийг тодорхой илтгэдэг.

Тулгын гүн утгатай хослуулан уялдуулснаар тулга нь гал голомтыг бадраан бэхжүүлдэг бол чагт нь бүтээл доторх бүх хэсгийг бэхлэн нэгтгэн, гэр бүлийн бат суурь, улс үндэстний эв нэгдэл, үе дамжин тасрахгүй залгамж холбоог бэлгэддэг. Ийнхүү чагт нь нарийн техник хийцтэй төдийгүй монгол хүн сорилт бүрийг давж, дахин сэргэх чадвартай болохыг харуулсан бэлгэдлийн илэрхийлэл болж өгдөг

ЭРТНИЙ ОЛДВОРЫН БЭЛГЭДЭЛ

Энэхүү бүтээл эртний олдворын хэлбэр загварыг хадгалсан нь өвөг дээдсийнхээ

• амьдралын зам мөр,

• ур ухаан, мэргэн оюун,

• зан заншил, шүтлэг бишрэл,

• урлагийн өвөрмөц дүрслэл

зэргийг өнөө цагт өвлүүлэн уламжлуулан авч ирэх зорилготой уг бүтээл нь өнгөрсөн цаг хугацааны түүх, өнөөгийн танин мэдэхүй, ирээдүйн залгамж холбоог нэгэн биед шингээсэн “амьд өв”-ийн бэлгэдэл юм.

ҮНЭТ ЧУЛУУНЫ БЭЛГЭДЭЛ

Есөн эрдэнийн тулганы сууринд шигтгэсэн Цагаан шүр, Мана, Ногоон хаш, Чүнчигноров зэрэг нийт 36 үнэт чулуу нь өөр өөрийн онцгой энергийг нэгтгэн, ариусал, халдашгүй хамгаалал, эв нэгдэл, элбэг баян, ерөөл буян, мөн төр улсыг баттай тогтоох суурь хүчийг бэлгэддэг.

Эдгээр чулуу нь байгалийн өгөгдсөн цог хийморийн энергийг бүтээлийн төвд шингээж, Монгол төрийн гал голомт үргэлж бадран мандахын ерөөл утгыг тодорхой илэрхийлдэг.

БАМБАЙ ХАМГААЛАЛТ

Тулганы Бамбай дүрслэл бүхий хэсэг нь монголчуудын эртний цэрэг дайны ур ухаан, байлдааны стратеги, улс орноо хамгаалах тэмцэл, шашин шүтлэгтэй салшгүй холбоотой. Бамбай нь зөвхөн дайснаас бие хамгаалах хэрэгсэл төдийгүй гэр бүл, үр хүүхэд, нутаг ус, ард түмнээ хамгаалах сэтгэлгээг бэлгэддэг билээ. Бүтээлд байрлах бамбайн утга нь:

• Муу муухай хүчнээс хамгаалах дархлаа,

• Дайран ирэх дайсныг няцаах эр зориг,

• Улсын тусгаар тогтнолын бэлгэдэл

гэсэн санааг тодорхой илэрхийлнэ.

БАРИУЛ

Бариул нь гүн бэлгэдэл бүхий хийцтэй төдийгүй биед угсарч зангидсан хээг даган мушгиралдсан хэлбэртэй. Энэхүү бариул нь монголчуудын эв нэгдлийн оосор, хүч баттай барилдлагын бэлгэ тэмдэг юм.

Түүний толгой хэсэгт холбосон чагт, түгжээт адил нийлмэл хийц нь эд анги бүр нэг нэгнээ нөхөж байж бүтээлийн бүхэл бүтэн бүтэц бүрэлддэгийг харуулна. Энэ нь:

• Нэг хүн бус олон хүний хүчээр улс орон батжин тогтдог,

• Нэгэн зангилаа сулрахад бүхэл бүтцэд нөлөөлдөг,

• “Эвтэй бол хүчтэй” гэдэг монголчуудын эртний гүн ухааны илэрхийлэл юм.

Мөн бариулын мушгиралдсан хэлбэр нь хүний хувь тавилан, амьдралын урсгал, төр түмний холбоог тасралтгүй үргэлжилж буйг бэлгэднэ. Ийнхүү мушгиа бариул нь зөвхөн гар хүрэх хэсэг төдийгүй монгол хүний эрдэнийн чанар болох хичээл зүтгэл, бат холбоо, амьдралын эрчмийг тодорхой, уран гоёмсог илэрхийлсэн түүхэн утга бүхий хийц юм.

ТЭМДГИЙН БЭЛГЭДЭЛ

Энэхүү дүрслэлд дугуй дотор байрласан гурвалжин тэмдэг бүхий хослол нь орчлонгийн зогсолтгүй хөдөлгөөн ба тогтвортой байдал, тэнцвэрийг илэрхийлдэг. Орой хэсэг дээш чиглэсэн гурвалжин нь галын эрчим, өсөлт, зориг, тэнгэр рүү тэмүүлэх хүчийг бэлгэдэж, хүн төрөлхтний хүсэл эрмэлзэл, хүсэл тэмүүлэл, хийморь, оюун санааны хүч гэсэн утга агуулна. Харин дугуй хэлбэр нь орчлонгийн төгс зохицол, цаг хугацааны мөнхийн эргэлт, амар амгалан, эхийн энерги, хамгааллын хүчийг төлөөлдөг.

Эдгээр хоёр дүрс нэгэн төвд уусан холбогдсоноор галын дээшлэх хөдөлгөөн ба дугуйн тогтвортой тэнцвэрийг нэгтгэн, бүтээлд амьдралын өрнөл ба амар амгалан, зогсолтгүй хөдөлгөөн хийгээд тогтвортой байдлын зохиролтой оршихуйг бэлгэдсэн байна.